Martina Navrátilová (ur. 18 października 1956 w Pradze), tenisistka
amerykańska czeskiego pochodzenia, jedna z najwybitniejszych
przedstawicielek tej dyscypliny; wielokrotna mistrzyni turniejów
wielkoszlemowych we wszystkich konkurencjach; zdobywczyni Klasycznego
Wielkiego Szlema w deblu; również Niekalendarzowego i Karierowego
Wielkiego Szlema; zdobywczyni Pucharu Federacji, zarówno dla Stanów
Zjednoczonych, jak i ojczystej Czechosłowacji; uczestniczka rozgrywek o
Puchar Wightman oraz letnich igrzysk olimpijskich w Atenach. Jedna z
pięciu kobiet w historii, które liderowały jednocześnie singlowej i
deblowej klasyfikacji WTA. Tenisistka leworęczna.
Martina urodziła się jako Martina Šubertová w 1956 roku. Kiedy miała
trzy lata, jej rodzice rozwiedli się i matka ponownie wyszła za mąż.
Ojczym tenisistki nazywał się Miroslav Navrátil, stąd jej obecne
nazwisko. Wkrótce został on pierwszym trenerem młodziutkiej
Czechosłowaczki.
W 1972 roku Navrátilova wygrała mistrzostwa
Czechosłowacji. Miała wówczas piętnaście lat. Już rok później osiągała
dobre rezultaty na arenie międzynarodowej. Jako kwalifikantka
zadebiutowała w profesjonalnej imprezie w Fort Lauderdale, a w meczu
otwarcia pokonała Gail Loverę Chanfreau. Następnie doszła do półfinału w
Sankt Petersburgu, a w wielkoszlemowym debiucie do ćwierćfinału French
Open. Na paryskich kortach nie sprostała Evonne Goolagong. 22 września
1974 po raz pierwszy wygrała zawodowy turniej. Stało się to w Orlando, a
wśród pokonanych przez Navrátilovą rywalek znalazły się Françoise Durr,
Rosie Casals i Julie Heldman.
Martina Navrátilová przeszła na
zawodowstwo w 1975 roku. Sezon ten rozpoczęła finałem wielkoszlemowego
Australian Open, gdzie przegrała z Evonne Goolagong. Kilkanaście dni
później w Waszyngtonie wzbogaciła swoje konto o następny wygrany
turniej. Największym sukcesem było wyeliminowanie tam amerykańskiej
bohaterki, Chris Evert. Wkrótce Czechosłowaczka z Pragi odnosiła coraz
więcej spektakularnych wygranych, a w światowym tenisie malował się
obraz kolejnych wielkich rywalizacji. Tymczasem Navrátilova pokonywała
seryjnie faworytki: Olgę Morozową, Ann Kiymourę, Margaret Smith Court,
Virginię Wade, czy Dianne Balestrat. W sezonie 1975 była jeszcze w
finale Roland Garros, półfinale US Open i ćwierćfinale Wimbledonu.
Wówczas to wprowadzono komputerowe rankingi tenisowe. Po tym roku
rozgrywkowym Navrátilova znalazła się w nich na trzecim miejscu na
świecie.

Po mniej udanym roku 1976, kiedy to do gry weszły
problemy na tle narodowym, Martina efektownie powróciła w sezonie
kolejnym. Osiągnęła jedenaście finałów, wygrywając sześć z nich.
Przesunęła się na drugie miejsce w klasyfikacjach międzynarodowych. W
Wielkim Szlemie wciąż pozostawała bez sukcesów. W Londynie i Nowym Jorku
na drodze stanęły jej Wendy Turnbull i Betty Stöve.
Na początku
roku 1978 wygrała trzydzieści siedem meczów z rzędu, co przełożyło się
na siedem kolejnych zdobytych tytułów. Zabrakło wśród nich pucharu
Wielkiego Szlema, bowiem Navrátilova nie grała w Melbourne i Paryżu
(czyniła to regularnie w latach 1976-1979). Po efektownej wygranej w
Eastbourne znokautowała swoje rywalki na kortach Wimbledonu i po raz
pierwszy została mistrzynią w turnieju z cyklu wielkoszlemowego. W
Londynie pokonała Tracy Austin, Evonne Goolagong i Chris Evert. W
oficjalnych klasyfikacjach WTA została numerem jeden na świecie. Wynik z
wimbledońskich kortów powtórzyła rok później, eliminując w decydującym
starciu, naturalnie, Evert. Pozycję numer jeden utrzymała w sumie przez
332 tygodnie swojej kariery. Po raz pierwszy, po dwudziestu siedmiu
tygodniach, Evert - Lloyd zmieniła ją w styczniu 1979 roku, ale tylko na
dwa tygodnie.
Amerykanka, jak się okazało, także lubi
nawierzchnię kortów w Londynie. W 1980 roku uniemożliwiła Navrátilovej
obronę tytułu. Czechosłowaczka doszła do czwartej rundy US Open, gdzie
niespodziewanie uległa Hanie Mandlíkovej, a na Australian Open,
rozgrywanym w listopadzie, była w półfinale.
W latach
osiemdziesiątych Martina odmówiła uczestnictwa w reprezentacji
Czechosłowacji, po czym zgłosiła wniosek o przyznanie jej obywatelstwa
amerykańskiego. To otrzymała w 1981 roku. Utrata bardzo dobrej
zawodniczki zdenerwowała komunistyczne władze Czechosłowacji, zwłaszcza,
że kraj ten był jednym z czołowych w dyscyplinie tenisowej.
To
właśnie najbliższa dekada była renesansem w tenisie zawodniczki z Pragi.
Navrátilova zdobyła w latach 1980-1989 aż piętnaście tytułów
wielkoszlemowych w grze pojedynczej, w tym najwięcej na Wimbledonie.
Triumfowała tam nieprzerwanie od roku 1982 do 1987. W finałach tych
najczęściej mierzyła się z Chris Evert, Andreą Jaeger, Haną Mandlíkovą,
która stała się reprezentantką Australii, a także z falą nowych postaci
na światowych kortach. Wśród nich najgroźniejsza była Steffi Graf. Z
tenisistką tą Navrátilova w trakcie całej kariery miała okazję zagrać
osiemnaście razy, z czego obie panie wygrały po dziewięć meczów. Po raz
pierwszy spotkały się na US Open 1985. Co ciekawe, nigdy nie grały ze
sobą wcześniej niż w półfinałach.

W 1987 roku dominacja
Navrátilovej na światowych kortach zaczęła słabnąć. Amerykanka oddała
fotel liderki rankingu WTA. W 1991 roku nie udało się jej zdobyć żadnego
tytułu wielkoszlemowego w rozgrywkach indywidualnych - finał US Open
przegrała z młodziutką Monicą Seles. Wciąż jednak zdobywała mistrzostwa w
profesjonalnych rozgrywkach.
W 1989 roku zaprosiła do współpracy słynną Amerykankę, Billie Jean King.
W
1994 roku Navrátilova, która od pewnego czasu odgrywała coraz mniejszą
rolę na międzynarodowej arenie, doszła do finału ulubionego Wimbledonu.
Niewielu się tego spodziewało, zwłaszcza, że kilka tygodni wcześniej
odpadła w pierwszej rundzie French Open z Miriam Oremans. W Londynie
pokonała Helenę Sukovą, Janę Novotną, Gigi Fernández. W finale nie
sprostała Conchicie Martínez. W tym samym sezonie podjęła decyzję o
zakończeniu swoich startów, przynajmniej w grze pojedynczej. Ostatni
start zaplanowała w Wirginii. W pierwszej rundzie została pokonana przez
Gabrielę Sabatini 4:6, 2:6.
Do definitywnego zakończenia kariery
zagrała jeszcze kilka indywidualnych meczów. Pierwszy z nich po bardzo
długiej przerwie w Eastbourne w roku 2002. W kwalifikacjach
wyeliminowała Tatianę Panową, ale przegrała z Danielą Hantuchovą. Jej
ostatni oficjalny mecz odnotowano w czerwcu 2005 roku, kiedy to w
's-Hertogenbosch uległa Claudine Schaul.
Amerykanka wygrała w
sumie 167 turniejów w grze pojedynczej, co jest absolutnym rekordem,
zarówno w rozgrywkach żeńskich, jak i męskich. Wywalczyła osiemnaście
singlowych tytułów wielkoszlemowych i przez 332 tygodnie zajmowała
pierwsze miejsce w rankingu WTA.
Martina
Navrátilová od początkowych lat kariery osiągała wysokie wyniki w grze
podwójnej. Kiedy 10 września 1984 roku została numerem jeden rozgrywek
deblowych, stała się jedną z kilku (obecnie pięciu) kobiet na Ziemi,
które jednocześnie liderowały klasyfikacjom WTA w obydwu konkurencjach.
Skolekcjonowała 177 wygranych turniejów i to jest, podobnie jak w
singlu, rekord wszech czasów.

W początkowych latach kariery
partnerowała swojej największej rywalce, Chris Evert. To właśnie z nią
zdobyła pierwsze mistrzostwo Wielkiego Szlema na kortach Rolanda
Garrosa. W finale pokonały Julie Anthony i Olgę Morozową. Następnie
nawiązała współpracę z Betty Stöve, a potem z Billie Jean King. W 1981
roku stworzyła debel razem z Pam Shriver i przeszła do historii
partnerując właśnie jej. Z tą tenisistką zdobyła Klasycznego Wielkiego
Szlema w sezonie 1984. Po zakończeniu kariery przez Shriver, a także
zaprzestaniu startów indywidualnych, osiągała wysokie wyniki u boku
młodszych koleżanek. Grała ze Swietłaną Kuzniecową, Liezel Huber i Lisą
Raymond. Ostatni turniej deblowy, jaki wygrała, to impreza w Montrealu w
2006 roku. Jej partnerką była Anna-Lena Grönefeld z Niemiec. W sumie
trzydzieści siedem razy awansowała do finałów Wielkiego Szlema w deblu
(po raz ostatni US Open 2003 z Kuzniecową). Tylko sześciokrotnie została
w tych meczach pokonana.
W grze
mieszanej Navrátilova odniosła dziesięć zwycięstw. Po raz pierwszy
wystąpiła w 1973 roku na Wimbledonie razem z Janem Kodešem. Doszli do
ćwierćfinału. W drugim starcie, w 1974 we French Open zdobyła pierwszy
tytuł, partnerując Kolumbijczykowi Ivanowi Molinie. Na kolejną wygraną
musiała czekać do 1985 roku, w międzyczasie regularnie grając w tej
konkurencji. Jej partnerami byli Paul McNamee, Heinz Gunthardt, Peter
Fleming, Emilio Sánchez, Mark Woodforde.
W 2003 występowała z
Leanderem Paesem i z nim to zdobyła mistrzostwo w Melbourne, a potem na
Wimbledonie. W 2006 roku zagrała razem z rodakiem, liderem klasyfikacji
deblowej, Bobem Bryanem. Już w pierwszej rundzie trafili na bliźniaczego
brata Boba, Mike'a i jego partnerkę, Corinę Morariu. W finale wygrali z
mikstem Květa Peschke i Martin Damm. Navrátilova sięgnęła po dziesiąte
trofeum Wielkiego Szlema w grze mieszanej, zrobiła to przed własną
publicznością i od tego czasu nie startuje w zawodowych imprezach.
Oficjalnie wciąż nie zakończyła kariery tenisowej.
Navrátilova
posiada imponujące statystyki startów w drużynowych rozgrywkach o
Puchar Federacji. Przegrała w nich tylko jedno z sześćdziesięciu jeden
spotkań. Mecz ten miał miejsce w 2004 roku w jej ostatnim starcie na
rzecz ekipy amerykańskiej. Partnerując Jill Craybas przegrały w trzech
setach z Austriaczkami, Barbarą Schett i Patricią Wartusch.
Do
rozgrywek fedcupowych Martina włączyła się w 1975 roku, reprezentując
jeszcze Czechosłowację. W debiucie zdobyła mistrzostwo razem ze swoją
rodaczką, Renatą Tomanovą (poszczególne drużyny liczyły wówczas po dwie
zawodniczki). W finale tenisistki europejskie podjęły Australijki,
Dianne Fromholtz, Evonne Goolagong i Helen Gourlay Cawley, które mimo
przewagi liczebnej przegrały konfrontację do zera.
Po kilku
latach przerwy Navrátilova wznowiła swoje występy, ale już w barwach
Stanów Zjednoczonych. W półfinale jej ekipa trafiła na Czechosłowację.
Martina pokonała Hanę Mandlíkovą i tę samą zawodniczkę w deblu z Heleną
Sukovą. W swoim drugim występie w Pucharze Federacji Amerykanka dorobiła
się drugiego mistrzostwa, wywalczonego na dodatek w zupełnie innej
reprezentacji.
Amerykanka jeszcze kilkakrotnie zagrała w tym
turnieju, robiąc dłuższą przerwę po roku 1989 (wróciła dopiero w 2003). W
1986 wystąpiła, choć zawody rozgrywano na terenie Pragi. Najwięcej
punktów dla obydwu swoich krajów zdobyła na nawierzchni twardej (38)
oraz ziemnej (30).
Największe rywalizacje[edytuj]
W trakcie
wieloletniej kariery Navrátilova rywalizowała z wieloma zawodniczkami.
Jednak tylko kilka z nich było w stanie walczyć z nią w okresie jej
dominacji w światowym tenisie. Zdecydowanie największą przeciwniczką
Amerykanki była jej rodaczka, Chris Evert. Tenisistki te spotkały się ze
sobą w sumie osiemdziesiąt razy, jednak więcej zwycięstw na koncie ma
Martina. Od ich pierwszego meczu w Akron w 1973 do piątego w Kalifornii w
1975 wygrywała starsza o dwa lata Evert. Navrátilova po raz pierwszy
pokonała ją w tym samym roku w Waszyngtonie. Wtedy też po raz pierwszy
zagrały o mistrzostwo wielkoszlemowe. Miało to miejsce w Paryżu i
tenisistka w barwach Czechosłowacji zeszła z kortu pokonana. W 1981
trafiły na siebie w pierwszej rundzie w Waszyngtonie; wówczas to Evert
oddała mecz walkowerem. Najczęściej grały ze sobą w finałach, tak jak w
ostatniej konfrontacji w Chicago w 1988. Tytuł przypadł w udziale
Navrátilovej.
W latach 1973-1982 Amerykanka prowadziła
pasjonującą rywalizację z dumą Australii, Evonne Goolagong Cawley.
Przebieg zmagań najprościej można podzielić na dwa etapy, to jest pasmo
wygranych Goolagong (do około 1976) i serię zwycięstw Navrátilovej.
Martina przegrała z Cawley dwanaście razy, ale trzy razy więcej ją
pokonała. Ostatni raz grały ze sobą na trawie w Sydney w 1982 roku.
Amerykanka
osiemnaście razy spotykała się na kortach z niemiecką gwiazdą tenisa,
Steffi Graf. Do ich pierwszego starcia doszło podczas US Open 1985.
Navrátilova wygrała. Smak porażki z Graf poznała w 1986 w półfinale
imprezy mistrzyń. Obie panie łączyło jedno - monopol na wygrywanie
Wimbledonu. Trzy razy grały ze sobą w Londynie, trzy razy w finale. W
tej rywalizacji to Graf prowadzi 2:1. Po raz ostatni zmierzyły się w
Tokio w roku 1994, na krótko przez wycofaniem się Navrátilovej z
indywidualnych startów. Wtedy to wynikiem 6:2, 6:4 lepsza była Niemka.
Jedną
z poważniejszych rywalek w ostatnim okresie kariery Martiny była Monica
Seles. Co ciekawe, tenisistki te nigdy nie grały ze sobą jako rodaczki.
Ostatni z ich siedemnastu meczów miał miejsce w 1993 roku w Paryżu.
Seles otrzymała amerykańskie obywatelstwo rok później. Po raz pierwszy
spotkały się w 1989 roku w Dallas. Wygrała tenisistka bardziej
utytułowana. Passę porażek z Navrátilovą Monica przerwała w 1990 roku w
ramach Italian Open. W sumie Martina przegrała z Jugosłowianką dziesięć
razy, a wygrała siedmiokrotnie.
Z
początkiem lat osiemdziesiątych Martina ujawniła się jako
biseksualistka, choć nieco później wyjaśniła, iż jednak uważa się za
lesbijkę. Przez osiem lat, począwszy od 1983 roku, była związana z
Judy Nelson.
Kariera i sukcesy Navrátilovej zachęciły młodych
ludzi do gry w tenisa. Stała się ona patronką wielu festynów i imprez
masowych, organizowanych przeważnie w Stanach Zjednoczonych. W 2000 roku
została wpisana do Międzynarodowej Tenisowej Galerii Sławy. Jest
autorką autobiografii 'Being myself', w której opowiada między innymi o
swojej orientacji seksualnej.

W 2000 roku wystąpiła gościnnie w jednym z odcinków serialu Will & Grace w którym zagrała samą siebie.
9
marca 2008 roku władze czeskie ponownie przyznały jej obywatelstwo tego
kraju. Martina przebywała wówczas w Tokio, gdzie rozgrywała pokazowe
spotkanie ze Steffi Graf.
W 2010 roku wykryto u Navrátilovej wykryto raka piersi. Jest wegetarianką i wspiera działania organizacji PETA.
Najnowszym wywiadzie dla The Advocate: W ubiegłym roku ona walczyła z rakiem piersi i płuc obrzękiem kiedy dostała pod czas wejścia na górę Kilimandżaro.
Martina
Navratilova ma już lepsze lata za sobą. Zaczęła 2010, złamała nadgarstek podczas gry w hokeja - po raz pierwszy w życiu.
Następnie w lutym, Navratilova zdiagnozowano raka piersi. Dodaj do
tego była jej partnerka zażądała od niej 3.000.000 dolarów. Następnie w grudniu dostała obrzęk płuc pod czas wejścia na górę Kilimandżaro.
Wywiad na
The Advocate
Martina Navratilova: Plant-Based Diet is The Best from
Sports Nutrition on
Vimeo.
(wikipedia/YT/ The Advocate)