Droga Holandii do legalizacji małżeństw jednopłciowych - to już 25 lat równością małżeńską

Już od połowy lat 80. XX wieku działacze LGBTQ w Holandia rozpoczęli intensywne działania na rzecz równości małżeńskiej. Jedną z kluczowych postaci tego ruchu był Henk Krol, redaktor naczelny pisma Gay Krant, który wraz z innymi aktywistami zwrócił się do rządu z postulatem zalegalizowania małżeństw osób tej samej płci.

Proces legislacyjny rozpoczął się formalnie w 1995 roku, kiedy Stany Generalne powołały specjalną komisję do zbadania możliwości wprowadzenia takich regulacji. Dwa lata później, w 1997 roku, komisja zakończyła prace, rekomendując wprowadzenie małżeństw jednopłciowych. Po wyborach w 1998 roku nowy rząd zobowiązał się do realizacji tego postulatu, a we wrześniu 2000 roku projekt ustawy trafił pod ostateczne głosowanie.

Ustawa została przyjęta zdecydowaną większością głosów: w Tweede Kamer stosunkiem 109 do 33, a następnie zatwierdzona przez Eerste Kamer 19 grudnia 2000 roku (49–26). Jednocześnie Senat przyjął przepisy umożliwiające adopcję dzieci przez pary jednopłciowe. Przeciw głosowały jedynie partie chrześcijańskie. Nowe prawo weszło w życie 1 kwietnia 2001 roku, czyniąc Holandię pierwszym krajem na świecie, który zalegalizował małżeństwa jednopłciowe.

Symboliczny moment nastąpił o północy tego dnia, gdy w Amsterdam cztery pary jednopłciowe zostały zaślubione przez burmistrza Job Cohen, który specjalnie objął funkcję urzędnika stanu cywilnego, aby udzielić pierwszych ślubów.

Kontekst historyczny i społeczny

Droga do równości była jednak długa i niepozbawiona trudnych momentów. W latach 1730–1811 sodomia była w Republice Holenderskiej przestępstwem karanym śmiercią, co prowadziło do prześladowań homoseksualistów. Dopiero wprowadzenie Kodeksu Napoleona w 1811 roku zniosło penalizację prywatnych relacji między dorosłymi osobami tej samej płci.

W czasie II wojny światowej represje powróciły wraz z okupacją niemiecką, jednak po jej zakończeniu dyskryminujące przepisy zostały uchylone. W drugiej połowie XX wieku nastąpiła istotna zmiana społeczna — homoseksualizm przestał być postrzegany jako choroba psychiczna (1973), a w 1971 roku zniesiono artykuł 248bis, który dyskryminował osoby homoseksualne w zakresie wieku przyzwolenia.

Rozwój praw i akceptacji społecznej

Jeszcze przed legalizacją małżeństw, w 1998 roku Holandia wprowadziła związki partnerskie dla par jednopłciowych. Po 2001 roku zakres praw był stopniowo rozszerzany — obejmując m.in. adopcję dzieci oraz dostęp do procedury in vitro dla par lesbijskich.

Równolegle rosło poparcie społeczne. W 2013 roku aż 85% społeczeństwa popierało małżeństwa i adopcję przez pary jednopłciowe. W 2015 roku wskaźnik ten wzrósł do 91%, a według Eurobarometru z 2019 roku aż 97% Holendrów uważało, że osoby homoseksualne i biseksualne powinny mieć takie same prawa jak osoby heteroseksualne.

Kultura i społeczność

Historia społeczności LGBTQ w Holandii ma również wymiar kulturowy. Pierwsze bary gejowskie w Amsterdamie powstały już na początku XX wieku. Jednym z najstarszych działających do dziś jest Café ’t Mandje, otwarty w 1927 roku przez Bet van Beeren. W tym okresie zaczęły się także pojawiać pierwsze publikacje skierowane do społeczności LGBTQ, jak magazyn Wij.

Trwałość związków jednopłciowych

Dwie dekady po wprowadzeniu równości małżeńskiej holenderskie Centralne Biuro Statystyczne przeanalizowało trwałość związków jednopłciowych. Dane wskazują, że małżeństwa dwóch mężczyzn są statystycznie bardziej trwałe niż zarówno małżeństwa heteroseksualne, jak i związki dwóch kobiet.

W pierwszym roku obowiązywania nowych przepisów zawarto około 2,4 tys. małżeństw jednopłciowych. Do 2021 roku liczba ta wzrosła do ponad 20 tysięcy. Analizy pokazują, że rocznie rozpada się około 400 takich związków. Po 10 latach od zawarcia małżeństwa rozpadło się około 26% związków kobiet oraz jedynie około 14% związków mężczyzn.

Holandia odegrała pionierską rolę w walce o równość małżeńską, stając się pierwszym krajem na świecie, który wprowadził pełne prawa małżeńskie dla par jednopłciowych. Proces ten był wynikiem wieloletnich działań społecznych, zmian kulturowych i konsekwentnych decyzji politycznych. Dziś kraj ten pozostaje jednym z najbardziej otwartych i wspierających środowisk dla osób LGBTQ na świecie.